Klim in je pen: wie schrijft die blijft

Hoe zou de wereld eruit zien als we kunnen tijdreizen en de geschiedenis kunnen herschrijven? Op sociale media kom ik in mijn algoritme door Artificial Intelligence gegenereerde filmpjes tegen waarin dit gebeurt. Een reporter waarschuwt de passagiers van de Titanic dat het schip zal zinken en ze waarschuwt president John F. Kennedy om niet in de cabrio plaats te nemen, want hij zal door zijn hoofd worden geschoten door een toeschouwer. Geschiedenis herschrijven is niet mogelijk, maar geschiedenis schrijven wel en dan het liefst met pen en papier.

Door: Yvonne Hobma

Als docent Nederlands op het mbo merk ik dat schrijven met de hand voor veel studenten niet meer vanzelfsprekend is. Wanneer ik in de les zeg: ‘Schrijf dit even op’, verschijnen de laptops of studenten vragen: ‘Heeft u een pen voor mij?’ Schrijven is duidelijk veranderd in het onderwijs. Moeten we nu al vrezen dat pen en papier verdwijnen en hiervoor waarschuwen net als de reporter in de filmpjes?

In het basisonderwijs werken leerlingen de afgelopen jaren veel op tablets en in digitale leeromgevingen. Dat heeft voordelen: werken gaat sneller en informatie is met één klik te delen. Tegelijkertijd klimmen leerlingen steeds minder in hun pen.

Onderzoekers zien de gevolgen. Studies laten zien dat de handschriften van leerlingen verslechteren en dat steeds meer kinderen moeite hebben met de fijne motoriek die nodig is om te schrijven. Leraren in het basisonderwijs zien vaker handschriften die lijken op hiërogliefen, wat een kunst is op zich, en kinderfysiotherapeuten melden dat leerlingen tijdens het schrijven sneller kramp in hun hand krijgen. Schrijven is een motorische vaardigheid die je niet ontwikkelt door te swipen, maar door te oefenen.

Die ontwikkeling wordt ook zichtbaar verderop in het onderwijs. Op het mbo kom ik studenten tegen die als een razende kunnen typen, scrollen, swipen en moeiteloos tussen apps kunnen schakelen. Een video of TikTok editen? Kinderspel. Tegelijkertijd vinden sommigen het lastig om een halve pagina met de hand te schrijven. Hun handschrift is groot of onregelmatig en het tempo ligt laag.

Toch zie ik ook wat er gebeurt als studenten wél met pen en papier werken. Ze denken zelf na, zonder chatbots te gebruiken, formuleren zorgvuldiger, schrappen vaker en nemen de tijd om een zin op te schrijven. Daarnaast biedt een papieren schrift ook rust: er zijn geen meldingen, pop-ups of andere afleidingen. Studenten zijn één met het papier, een pen en hun gedachten. Ik vergelijk het vaak met yoga voor je brein.

Dit betekent in mijn ogen overigens niet dat we volledig terug moeten naar alleen pen en papier. Digitale vaardigheden blijven óók belangrijk. Maar het zou zonde zijn als schrijven verdwijnt uit het onderwijs. Typen is snel en schrijven traag, maar juist die traagheid geeft ruimte voor diepgang en kritisch denken. En dat is wat we leerlingen willen meegeven. Uiteindelijk geldt nog steeds: wie schrijft, die blijft en wie oefent, krijgt er misschien ook nog een leesbaar handschrift bij.